Connect with us

Bảo vệ Động vật hoang dã - Bm36A2

Kỳ 2: Vì sao loài ong biến mất hàng loạt?

Published

on

Vì sao loài ong biến mất hàng loạt?

Trên cuộc đời này, không có gì là tồn vĩnh cửu. Rồi đến một ngày, chúng ta cũng sẽ chết đi, chỉ là sớm hay muộn. Loài ong cần cù, chăm chỉ giúp hoa kết trái cũng đang đối mặt với nguy cơ tồn vong…

Vì sao loài ong biến mất hàng loạt?

Trong một đàn ong sẽ có một ong chúa và nhiều  ong thợ. Ong chúa có nhiệm vụ đẻ trứng, có tuổi thọ cao nhất. Hãy tưởng tượng khi bạn sinh ra trên đời, đến khi hoàn thành lớp mẫu giáo, đó là thời gian kết thúc vòng đời của một con ong chúa. Đúng vậy, chúng chỉ sống lâu nhất 5 – 6 năm mà thôi.

Loài nào cũng vậy, chỉ có thời vang son bất chợt rồi vụt tắt. Sức đẻ trứng của ong chúa mạnh nhất là từ năm thứ 2. Ong thường thay chúa vào cuối năm thứ 2 và đầu năm thứ 3 để cho chúa trẻ, đẻ khỏe, có nhiều trứng và ấu trùng, đàn ong sẽ mạnh. Ong chúa chỉ có nhiệm vụ trong tổ và đẻ trứng, những con ong khác đều phải “lao động” để phục vụ cho ong chúa đẻ. Chỉ việc “ăn và đẻ”, ong chúa có vẻ như được sống nhàn hạ, sung sướng hơn. Nhưng tất cả đều chỉ có thời thế!

Thuở nhỏ, ta vẫn hay ngân nga ca khúc chị ong cần mẫn đi tìm nhụy để làm mật nuôi cuộc đời. “Vất vả” chẳng khác chi thân cò lặn lội, vòng đời của ong thợ chỉ tính bằng ngày. Thông thường, ong thợ chỉ sống được 50 – 60 ngày, đó là trong điều kiện đàn ong mạnh, đầy đủ thức ăn. Mùa hè nắng nóng, ong thợ sống được khoảng 5 – 6 tuần.

Tuy chỉ là loài vật nhỏ bé nhưng ong lại góp phần vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của con người. Những chú ong bé nhỏ nhưng là những sinh vật thụ phấn cho hơn 80% loài thực vật trên hành tinh. Chúng giống như những công nhân chăm chỉ, cần cù bay từ bông hoa này sang bông hoa khác, giúp cây cối đơm hoa kết quả. Có thể nói, loài ong tác động trực tiếp đên thực vật – lương thực trong chuỗi thức ăn của con người.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã ghi nhận sự sụt giảm nhanh chóng của các loài ong nhà và ong hoang dã, trên tất cả các châu lục, trừ Nam Cực vì ong không sinh sống tại châu lục này. Trong 5- 10 năm gần đây, ong hoang dã đã giảm 25 – 30% số lượng. Dân số loài ong biến mất ngày một nhiều hơn. Một số loài đã thêm vào danh sách có nguy cơ tuyệt chủng năm 2017 ( bảy loài ong vàng Hawai) và 2018 ( Ong vò vẽ vá gỉ, Bombus affinis). Đã có một số lý do cho sự suy giảm này. Chúng ta hãy cùng xem nguyên nhân loài ong sắp biến mất là vì sao nhé?

Nhà nghiên cứu Yves Le Conte cho rằng: Nguyên nhân quan trọng nhất là những thay đổi của môi trường quanh những con ong. Nền nông nghiệp thâm canh khiến cho không gian của loài ong ngày càng bị thu hẹp.

  • Loài ong cũng mắc bệnh và chết đi

Dịch bệnh là yếu tố không thể tránh khỏi đối với mọi loài vật. Nỗi ám ảnh của đàn ong chính là loài ký sinh trùng mang tên Varrao. Một nhân tố hủy diệt khủng khiếp đối với loài ong. Varrao chỉ có thể sinh sản trong một đàn ong. Chúng là những ký sinh trùng hút máu, ảnh hưởng đến những con ong trưởng thành cũng như ấu trùng. Chúng làm cho ong mất chân hoặc cánh, và cuối cùng ong sẽ bị chết.

Ong trưởng thành thường mắc các loại bệnh do virut gây nên. Ngoài ra còn một số bệnh do vi khuẩn,  ký sinh trùng và nấm. Khi mắc bệnh, ong sẽ không bay được, nằm la liệt quanh tổ hoặc bay rối loạn khác thường. Số ong thợ giảm sút, có nhiều xác ong, bụng ong lép xuống hoặc căng phồng, bò lung tung.

Các bệnh ở ong trưởng thành thường gặp phải là bệnh nhiễm trùng máu, bệnh bại liệt, hóa vôi, hóa đá,… Các bệnh này đều chưa có thuốc nào chữa trị. Người ta chỉ có thể chắt lọc, hủy bỏ đàn ong bị bệnh để tránh khỏi việc bị lây lan sang những con ong còn lại mà thôi.

Chú ong bị mắc virus Bacillus Larvae

Chú ong bị mắc virus Bacillus Larvae

Ấu trùng ong cũng không tránh khỏi các bệnh do vi khuẩn, virut và nấm gây ra. Bệnh thường gặp là thối ấu trùng châu Mỹ và thối ấu trùng châu Âu,…

Thối ấu trùng châu Mỹ do trực khuẩn Bacillus Larvae gây ra, lây lan mạnh, gây thiệt hại lớn đối với đàn ong. Loại vi khuẩn này có nha bào nên khó có thể diệt tận gốc mầm bệnh. Nó làm cho ấu trùng bị chết ở giai đoạn duỗi dài và tiền nhộng. Thối ấu trùng châu Âu không lây lan mạnh như thối ấu trùng châu Mỹ. Tuổi mắc bệnh của ấu trùng là tuổi nhỏ từ 3 – 5 ngày tuổi.

  • Giệt trừ lẫn nhau trong môi trường sinh vật

Trong thế giới hoang dã thiên nhiên, các con vật cần chống lại nhau để đảm bảo sự sinh tồn. Tưởng chừng chỉ là một loài côn trùng nhỏ bé, sống theo đàn và có bên mình vũ khí tự vệ mạnh mẽ, nhưng ong cũng bị nguy hiểm bởi những loài khác.

Ong mật thường bị kiến tấn công, bắt ong non và lấy trứng. Nếu kiến nhỏ vào ăn mật sẽ làm cho đàn ong xôn xao và bốc bay. Bởi vậy, đối với các trang trại nuôi ong, người ta thường đặt bốn chân thùng ong trong bát đựng đầy nước, hoặc dùng mỡ xe máy bôi quanh chân cột ngăn không cho kiến bò lên.

Ong mật cũng trở thành con mồi của ong vò vẽ. Ong vò vẽ bắt ong mật để ăn thịt, làm giảm số ong thợ trong đàn. Đôi khi gặp lúc chúa bay ra khỏi tổ và bị ong vò vẽ bắt đi thì đàn ong sẽ mất chúa. Vì vậy, khi phát hiện tổ ong vò vẽ, người nuôi ong sẽ phải đốt đi ngay.

  • Yếu tố nhiệt độ – Sự nóng lên của trái đất

Thời tiết để ong phát triển tốt nhất là từ 25 – 32 độ C, mát mẻ. Ở thời tiết xấu không thuận lợi, ong sẽ sinh bệnh và chết. Bất kì loài động vật, thực  vật nào, cả loài người để tồn tại đều phải phụ thuộc vào môi trường. Và dĩ nhiên, loài ong không phải ngoại lệ.

Trái đất nóng lên, nhiệt độ tăng cao được cho là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến việc ong chết hàng loạt. Theo các nhà sinh thái ở Evanston, lý do ong chết hàng loạt là do chúng không thể đắm mình trong giấc ngủ đông vì nhiệt độ bên trong tổ ong lên cao. Vì vậy, chúng nhanh chóng tiêu hao năng lượng chất béo dự trữ và suy yếu khi thức dậy vào mùa xuân.

Trái đất nóng lên là một biểu hiện của biến đổi khí hậu toàn cầu. Đây là hậu quả mà cả nhân loại phải gánh chịu, kể cả những loài vô tội là động vật, thực vật hoang dã.

Theo nhà nghiên cứu Lionel Garnery, nguy cơ tận diệt loài ong là tổng hợp của nhiều yếu tố. Trong đó con người có tác động tiêu cực đến sự tiêu hao cuả loài ong.

Chất độc hóa học – kẻ hủy diệt hàng loạt

Bạn có phản đối không nếu tôi nói rằng, không ai khác, chính chúng ta –  con người đang là kẻ thù số một, độc ác và tàn nhẫn nhất? Khi cuộc sống của bạn đang dần hiện đại và đẳng cấp hơn bao giờ hết, thì ngoài kia, thế giới thiên nhiên đang bị đẩy tới bước đường cùng.

Người ta luôn đưa ra những chính sách để bảo tồn động vật hoang dã, nhưng chưa dừng lại việc làm hủy hoại môi trường. Trong khi môi trường chính là ngôi nhà chung của nhân loại, không phải chỉ riêng loài người. Trong nông nghiệp, người nông dân dùng mọi biện pháp để nâng cao năng suất nhưng đồng thời lại hủy diệt luôn những loài côn trùng có lợi như ong.

Kể từ khi kết thúc Thế chiến II, việc sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp đã tăng theo cấp số nhân. Những loại thuốc này phun vào cây trồng sẽ ngấm theo cây và lên cả hoa, phấn hoa. (Tạo một cái box: thuốc trừ sâu được gọi là Neonicotinoids. Đây là hoạt chất tương tự nicotine).

Một nghiên cứu từ Trường Y tế Công cộng Harvard cho thấy những loại thuốc trừ sâu này trực tiếp góp phần gây ra hiện tượng gọi là “Rối loạn sụp đổ thuộc địa” (CCD). Đây là quá trình ong mật tự nhiên từ bỏ tổ ong của mình. Bởi khi những con ong tiếp xúc với thuốc trừ sâu như neonicotinoids, chúng sẽ phát điên và không biết làm thế nào để về nhà.

Về bản chất, thuốc trừ sâu được coi là một điều khủng khiếp đối với môi trường. Sự xuất hiện của thuốc trừ sâu ra ngoài môi trường là sự hủy diệt đối với các loài khác, trong đó có các sinh vật giúp cho thế giới và con người sống sót.

Bên cạnh đó, để nâng cao năng suất nông nghiệp thì các cánh rừng bị chặt bỏ để thay vào là đồng ruộng trải dài. Không còn cây cối trú ngụ, không còn phấn hoa,… khiến đàn ong phải di chuyển liên tục. Không ai khác, con người là kẻ thù gián tiếp của loài ong. Thuốc trừ sâu,nền nông nghiệp máy móc,… tất cả đều là những tác nhân góp phần vào sự báo động cái chết của loài ong.

Con người có đang làm tổn thương thiên nhiên và … chính mình?

Các bạn thấy không, chúng ta đang gây ra những hiểm họa gì cho môi trường sống của muôn loài? Tất cả những nguyên do dẫn đến cái chết của loài ong nói riêng hay nhiều loài sinh vật nhỏ bé khác, suy cho cùng đều gián tiếp do con người tạo nên. Ảnh của ông hoặc trích dẫn chữ lớn câu của ông Le Conte: “Hậu quả của về sự diệt vong của loài ong không chỉ rất nặng nề về mặt thực phẩm, mà sự diệt vong này còn là biểu hiện của sự suy thái môi trường nghiêm trọng.

Bảo vệ loài ong đồng nghĩa với việc bảo vệ môi trường sống chung quanh ta. Bởi lẽ chúng ta đang ăn những thứ có thuốc trừ sâu, đang đối mặt với sự nổi giân của thiên nhiên. Cái chết của những con ong chính là hồi chuông cảnh tỉnh con người ý thức việc bảo tồn yếu tô thiên nhiên hơn thay vì lạm dụng tiến bộ khoa học.

Đàn ong đưa những cá thể bị chết ra khỏi tổ

Đàn ong đưa những cá thể bị chết ra khỏi tổ

Sự sống sót của chúng ta phụ thuộc vào sức khỏe của hành tinh và loài của nó. Máy móc hay thiết bị tiên tiến hiện đại không thể thay đổi sự quan trọng của thiên nhiên đối với con người. Hãy tưởng tượng một ngày, khi tất cả các loài động vật, thực vật vùng lên đấu tranh và tiêu diệt sự sống, con người sẽ bị hủy diệt như thế nào? Không! Có lẽ chưa chờ ngày ấy xảy ra, chúng ta đã nhận thấy hậu quả ngay trước mắt…

Bài: Thu Hương, Ngọc Linh

Đồ họa: Ngọc Linh

Ảnh: T.Hiếu và 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bảo vệ Động vật hoang dã - Bm36A2

Kỳ 6: Đời sống loài ong: Khi trật tự xã hội là chất kết dính

Published

on

By

Ong là một trong những loài có tổ chức xã hội cao. Ở đó, dù sống theo đàn khoảng từ 25.000 đến 50.000 thành viên song chúng luôn có sự phân công công việc rõ ràng. Vậy cấu tạo của chúng và làm thế nào để chúng giữ được trật tự xã hội một cách hoàn hảo đến như thế?

Trong một tổ chức xã hội của bất kỳ một tổ ong nào, “quyền lực” của ong chúa luôn là tối thượng và không thể đụng tới. Về đặc điểm nhận biết, có thân dài và to hơn những con ong khác trong đàn và đôi cánh của nó cũng ngắn hơn rất nhiều. Thân của nó có màu đen đặc trưng rất dễ nhận ra. Mỗi khi ong chúa di chuyển, tất cả các con ong khác trong đàn đều phải tránh đường cho nó.

Trong một tổ chức xã hội của bất kỳ một tổ ong nào, “quyền lực” của ong chúa luôn là tối thượng và không thể đụng tới. Về đặc điểm nhận biết, có thân dài và to hơn những con ong khác trong đàn và đôi cánh của nó cũng ngắn hơn rất nhiều. Thân của nó có màu đen đặc trưng rất dễ nhận ra. Mỗi khi ong chúa di chuyển, tất cả các con ong khác trong đàn đều phải tránh đường cho nó.

Ong chúa sống từ 3 – 5 năm. Mỗi tổ ong chỉ có duy nhất một con ong chúa. Nhiệm vụ của nó là đẻ trứng trong suốt đời. Một con ong chúa có thể đẻ từ 1000 đến 2000 trứng mỗi ngày. Do đó, chúng có buồng trứng lớn và đặc biệt phát triển.

Ong chúa sống từ 3 – 5 năm. Mỗi tổ ong chỉ có duy nhất một con ong chúa. Nhiệm vụ của nó là đẻ trứng trong suốt đời. Một con ong chúa có thể đẻ từ 1000 đến 2000 trứng mỗi ngày. Do đó, chúng có buồng trứng lớn và đặc biệt phát triển.

Phần đầu của loài ong có hình dạng gần tam giác với các bộ phận gồm: mắt kép, mắt đơn, miệng, lưỡi, bộ não, các tuyến và râu. Đặc biệt, tuyến hàm trên của ong khi 3 – 10 tháng tuổi tiết ra một chất dinh dưỡng như sữa để nuôi ong chúa. Đó cũng chính là sữa ong chúa như nhiều người vẫn thường gọi. Trong ba đôi chân của ong, đặc biệt đôi chân thứ 3 của ong thợ có cấu tạo giống như chiếc giỏ đểdựng hạt phấn từ nguồn hoa mang về tổ.

Phần đầu của loài ong có hình dạng gần tam giác với các bộ phận gồm: mắt kép, mắt đơn, miệng, lưỡi, bộ não, các tuyến và râu. Đặc biệt, tuyến hàm trên của ong khi 3 – 10 tháng tuổi tiết ra một chất dinh dưỡng như sữa để nuôi ong chúa. Đó cũng chính là sữa ong chúa như nhiều người vẫn thường gọi. Trong ba đôi chân của ong, đặc biệt đôi chân thứ 3 của ong thợ có cấu tạo giống như chiếc giỏ để đựng hạt phấn từ nguồn hoa mang về tổ.

Loài ong có thể sống đơn độc hoặc tập hợp thành nhiều kiểu cộng động khác nhau. Đặc trưng nhất của ong là sống thành các tập hợp có tổ chức xã hội tốt. Tiêu biểu như ong mật, ong nghệ và ong không ngòi thuộc phân họ ong mật. Tính xã hội của từng nhóm ong là khác nhau song đều rất trật tự và có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Loài ong có thể sống đơn độc hoặc tập hợp thành nhiều kiểu cộng động khác nhau. Đặc trưng nhất của ong là sống thành các tập hợp có tổ chức xã hội tốt. Tiêu biểu như ong mật, ong nghệ và ong không ngòi thuộc phân họ ong mật. Tính xã hội của từng nhóm ong là khác nhau song đều rất trật tự và có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Ở đó, ong đực to hơn ong thợ. Nhiệm vụ duy nhất của chúng là giao phối với ong chúa mỗi khi ong chúa bay ra ngoài để “vui vẻ”. Ong đực thường xuất hiện vào mùa hè và chỉ sống 1 – 2 tháng. Khi mùa xuân tới chúng bị đuổi ra khỏi tổ và chết. Trong khi đó, ong thợ đông nhất, chiếm tới 99% số lượng thành viên trong đàn. Nhiệm vụ của chúng là lấy mật, nuôi ấu trùng và bảo vệ tổ khỏi những mối đe dọa từ bên ngoài.

Ở đó, ong đực to hơn ong thợ. Nhiệm vụ duy nhất của chúng là giao phối với ong chúa mỗi khi ong chúa bay ra ngoài để “vui vẻ”. Ong đực thường xuất hiện vào mùa hè và chỉ sống 1 – 2 tháng. Khi mùa xuân tới chúng bị đuổi ra khỏi tổ và chết. Trong khi đó, ong thợ đông nhất, chiếm tới 99% số lượng thành viên trong đàn. Nhiệm vụ của chúng là lấy mật, nuôi ấu trùng và bảo vệ tổ khỏi những mối đe dọa từ bên ngoài.

Ong thợ cũng chính là lực lượng lao động chính trong xã hội ong. Chúng làm việc cật lực không hề nghỉ ngơi. Vòng đời của chúng thường chỉ là từ 2 – 6 tháng. Mỗi khi một con ong thợ sắp chết, nó sẽ bay ra thật xa khỏi tổ rồi mới chết. Nếu có một ong thợ nào đó qua đời trong hoặc gần tổ của đàn, nó sẽ được những con ong khác đưa ra xa để “chôn cất”.

Ong thợ cũng chính là lực lượng lao động chính trong xã hội ong. Chúng làm việc cật lực không hề nghỉ ngơi. Vòng đời của chúng thường chỉ là từ 2 – 6 tháng. Mỗi khi một con ong thợ sắp chết, nó sẽ bay ra thật xa khỏi tổ rồi mới chết. Nếu có một ong thợ nào đó qua đời trong hoặc gần tổ của đàn, nó sẽ được những con ong khác đưa ra xa để “chôn cất”.

Các con ong sẽ dành cả ngày để dọn vệ sinh tổ sau khi có ong chết. Có một chi tiết khá thú vị đó là loài ong không đi vệ sinh trong tổ. Thay vào đó, việc “giải quyết nỗi buồn” của chúng thường diễn ra ở phía bên ngoài tổ để đảm bảo vệ sinh cho tổ.

Các con ong sẽ dành cả ngày để dọn vệ sinh tổ sau khi có ong chết. Có một chi tiết khá thú vị đó là loài ong không đi vệ sinh trong tổ. Thay vào đó, việc “giải quyết nỗi buồn” của chúng thường diễn ra ở phía bên ngoài tổ để đảm bảo vệ sinh cho tổ.

Bài ảnh: Trung Hiếu

 

 

 

 

Continue Reading

Bảo vệ Động vật hoang dã - Bm36A2

Kỳ 5: Phóng sự Chuyện người nuôi ong dưới những tán rừng

Published

on

By

KỲ 5: PHÓNG SỰ: CHUYỆN NGƯỜI NUÔI ONG DƯỚI NHỮNG TÁN RỪNG

Trang trại nuôi ong lấy mật tại Thôn Minh Tân, Xã Minh Trí, Sóc Sơn, Hà Nội, nép mình dưới chân núi, được che chở bởi những tán rừng xanh thẳm đầy những hoa thơm và trái ngọt, khuôn viên rộng 25 héc-ta này là nơi trú ngụ của hơn 300 tổ ong mật, với sự chăm sóc của người “kĩ sư ong” Ngô Văn Hoa.

Bác Ngô Văn Hoa năm nay đã gần 70 tuổi, những năm tháng đỏ lửa 1978 – 1979, đất nước phải trải qua cuộc chiến tranh biên giới đau thương, bác Hoa cũng như bao người thanh niên thời đó, hừng hực chí căm thù, mang thân trai lên đường vì sự nghiệp chung của tổ quốc. Kết thúc chiến tranh, Đảng và Nhà nước có chủ trương giãn dân, đưa người dân lên những vùng kinh tế mới để phát triển, bác Hoa một lần nữa lại không ngại khó khăn, lên vùng núi Sóc Sơn làm kinh tế mới.

Suốt một thời gian dài, bác loay hoay trong việc tìm kiếm mô hình kinh tế cho mình, hết trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc,… nhưng đều không mang lại những hiệu quả như mong muốn.

Cho đến 2 năm trở lại đây, nhận thấy nguồn lợi thiên nhiên vô giá của thảm thực vật quanh vùng núi Sóc Sơn, bác Ngô Văn Hoa bắt đầu triển khai nuôi những đàn ong đầu tiên, rồi cứ thế phát triển cho đến nay số đàn ong của bác đã lên tới hơn 300 đàn. Mỗi đàn ong một năm cho sản lượng từ 8 – 10 lít mật, mang đến nguồn thu nhập lớn cho gia đình bác Hoa.

Bác Bùi Văn Quế, một cựu chiến binh tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, là thông gia “đồng hao” cùng bác Hoa, và cũng là người đồng nghiệp cùng bác Hoa chăm sóc cho trại nuôi ong ở Minh Tân. Một ngày làm việc của người thợ ong bắt đầu từ 7 giờ sáng, hôm nay là tới phiên trực của bác Hoa. Bác đi tới từng đàn kiểm tra sự phát triển của ong chúa trong mỗi tổ, nếu có đàn ong nào thiếu nguồn mật hay nguồn phấn để duy trì thì chính tay bác lại phải điều chỉnh, cung cấp nguồn thức ăn để duy trì đàn ong. Từ tháng 2 đến tháng 7 trong năm là thời gian thu hoạch chính của những tổ ong, còn lại là thời gian để chăm sóc, nuôi dưỡng và nhân đàn cho ong.

Những chú ong đang trữ mật ong sau khi đi làm mật về.

Bác Bùi Văn Quế, một cựu chiến binh tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, là thông gia “đồng hao” cùng bác Hoa, và cũng là người đồng nghiệp cùng bác Hoa chăm sóc cho trại nuôi ong ở Minh Tân.

Một ngày làm việc của người thợ ong bắt đầu từ 7 giờ sáng, hôm nay là tới phiên trực của bác Hoa. Bác đi tới từng đàn kiểm tra sự phát triển của ong chúa trong mỗi tổ, nếu có đàn ong nào thiếu nguồn mật hay nguồn phấn để duy trì thì chính tay bác lại phải điều chỉnh, cung cấp nguồn thức ăn để duy trì đàn ong. Từ tháng 2 đến tháng 7 trong năm là thời gian thu hoạch chính của những tổ ong, còn lại là thời gian để chăm sóc, nuôi dưỡng và nhân đàn cho ong

Theo chân bác Hoa đến thăm từng tổ ong, kiểm tra con ong chúa, rồi đánh dấu cẩn thận trên mỗi thùng, mới thấy công việc của một người nuôi ong, mỗi ngày đều phải kiểm tra lần lượt 300 đàn ong không được bỏ xót bất kì đàn nào, đòi hỏi người ta phải có sự kiên nhẫn, niềm say mê, yêu ong, yêu mật mới có thể duy trì nhiệt huyết của mình cho mỗi tổ ong

“Ong hôm nay dữ lắm.”, bác Hoa nói rồi khoác lên mình chiếc áo bảo hộ chuyên dùng cho những người nuôi ong. “Làm ong không ai tránh khỏi việc bị ong đốt, người nào khéo léo thì ong đốt ít, người tay chân vụng về thì bị đốt nhiều. Đặc biệt là những lúc đàn ong dữ thì bắt buộc phải mang quần áo bảo hộ.” Từ hồi làm ong đến giờ, bác đếm không hết những vết ong đốt, nhưng khi đã quen với nghề, những vết đốt của ong cũng chỉ như vết chích của con kiến, bác Hoa còn đùa rằng, phải quý lắm những con ong mới “đốt yêu” bác như vậy.

“Nếu mà không vào nghề nuôi ong thì thôi, còn đã vào nghề nuôi ong thì rất say mê”. Vì hai chữ “say mê” này mà người cựu chiến binh già rời xa gia đình, dành toàn bộ thời gian của mình để chăm sóc cho đàn ong. Những lúc đàn ong ổn định, bác dành thời gian về thăm gia đình, nhưng rồi cũng nhanh nhanh chóng chóng mong về với “những người bạn nhỏ” của mình. “ Khi đã đến cái tuổi này các bác chỉ thích những miền quê, trong lành, thành bình, mát mẻ. Mỗi lần về quê có khi chỉ được 2,3 ngày là bác lại lên ngay vì ở đó chật chội, nóng bức.”

Ở nước ngoài, người ta sử dụng cụm từ “Người giữ ong” ( Bee Keeper ) để chỉ những người như bác Hoa và bác Quế. Giữ ở đây, không chỉ có nghĩa là chăm sóc, giữ cho con ong luôn khỏe mạnh, mà còn có nghĩa là giữ cho ong luôn sinh sống và phát triển gần những thảm thực vật. Qua quá trình hút mật, ong giúp các loại thực vật thụ phấn, bởi vậy những cánh đồng hoa, những vườn rau xanh mướt hay ngay cả khu rừng già xanh thẳm cũng rất cần đến vai trò của loài ong giúp cho quá trình sinh sôi của thực vật.

Chính vì thế mà những người giữ ong ở rừng như hai bác, lại càng đáng quý hơn bao giờ hết bởi đây là một hình thức bảo tồn thiên nhiên vô cùng hiệu quả. Những đàn ong giúp cho cây rừng ra hoa thụ phấn, ngược lại chúng hút mật mang về mật ong bổ dưỡng, tốt cho sức khỏe, mang lại hàm lượng dinh dưỡng cao. Thiên nhiên và con người chia sẻ lợi ích cho nhau, chung sống hòa bình không có xung đột. Những người giữ ong cũng vì vậy mà càng có ý thức bảo vệ nguồn lợi từ thiên nhiên để có thể phát triển một cách bền vững.

“Ở Minh Tân này không ai phun thuốc, không ai sử dụng hóa chất cả.”, bác Quế chỉ về phía cánh rừng và nói. Người dân ở vùng này còn chú ý đến bảo vệ rừng đầu nguồn, bởi nuôi ong gần như phụ thuộc hoàn toàn vào rừng, vào thiên nhiên, thời tiết, nếu không có rừng thì sẽ mất đi nguồn thức ăn tự nhiên quý giá cho ong, thế nên chẳng ai bảo ai người dân Minh Tân vẫn luôn luôn ý thức phải giữ rừng.

Nhưng không phải ai cũng có suy nghĩ như bác Quế và không phải ở nơi nào trên thế giới này người ta cũng biết bảo vệ môi trường như ở Minh Tân. Việc lạm dụng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ tràn lan trên thế giới, đang khiến cho những thảm thực vật tự nhiên đều bị nhiễm độc. Loài ong khi thụ phấn có chứa thuốc trừ sâu hay thuốc diệt cỏ, sẽ nhiễm độc và dần suy giảm về số lượng cá thể cũng như chất lượng mật.

Sự biến đổi của khí hậu và sự nóng lên của trái đất cũng khiến cho những tập tính của đàn ong bị thay đổi. “Cánh của con ong giống như chiếc điều hòa nhiệt độ cho tổ, nếu nhiệt độ tăng cao thì đàn ong sẽ đập cánh nhiều để làm dịu mát lại. Nhưng như vậy ong sẽ vất vả và nhanh kiệt sức hơn”, bác Quế giải thích. Vì thế để đảm bảo số lượng đàn ong, các bác phải nhân đàn thường xuyên, liên tục để bảo tồn số lượng và chất lượng của đàn ong.

“Nếu loài người vẫn còn thì loài ong không bao giờ tuyệt chủng được”, bác Hoa khẳng định. Lời khẳng định của bác xuất phát từ tình cảm cho loài ong và niềm kiêu hãnh của một người thợ nuôi ong có tâm với nghề. Bảo vệ loài ong, cũng là bảo vệ từng bông hoa, ngọn cỏ, bảo vệ cánh rừng xanh và rộng hơn là bảo vệ môi trường thiên nhiên xung quanh chúng ta.

Năm nay đã đến tuổi “xưa nay hiếm”, có lẽ điều bác Hoa mong muốn lúc này, ngoài được an hưởng tuổi già, còn là mong muốn tìm được những thế hệ kế cận để truyền sự say mê và những kiến thức về ong của mình cho lớp trẻ. Những người nuôi ong ở rừng như bác Hoa, không chỉ đang giữ loài ong cho những tán rừng, mà còn là giữ tình yêu thiên nhiên, giữ từng tán rừng xanh, giữ ngọn núi quê hương cho những thế hệ mai sau tiếp nối.

Những người thợ yêu ong, yêu mật tại Trại ong thôn Minh Tân, xã Minh Trí, Sóc Sơn, Hà Nội. (Video: Huyền Chi – Lê Hoàng – Hoàng Long – Ngọc Linh)

Thực hiện: Lê Hoàng – Mỹ Diệp

Đồ họa: Huyền Chi – Ngọc Linh

Ảnh: Ngọc Linh – Thu Phượng – Trung Hiếu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Continue Reading

Bảo vệ Động vật hoang dã - Bm36A2

Kỳ 4: Giải pháp nào thay thế cho loài ong?

Published

on

By

Những con ong có vòng đời ngắn ngủi nhưng gắn trên mình một nhiệm vụ rất lớn, đó là thụ phấn cho cây và lấy mật. Trên thế giới có rất nhiều loài côn trùng khác như bọ cánh cứng, ruồi, bướm và ong bắp cày phấn hoa cũng có khả năng này, nhưng chỉ có những chú ong chăm chỉ mới có thể làm công việc này hiệu quả nhất.

Đồ họa về những bí ẩn của loài ong (Nguyễn Hồng)

Đồ họa về những bí ẩn của loài ong (Nguyễn Hồng)

Trong hơn 100 loài cây cung cấp lương thực, có tới 70 loài được thụ phấn bởi những con ong thuần hóa hoặc hoang dã. Ông Simon Potts, giảng viên khoa Đa dạng sinh học tại Đại học Reading (Anh) cho biết: “Ong mật là loài thụ phấn quan trọng nhất trên hành tinh. Trong 50 năm qua, sản lượng nông nghiệp phụ thuộc vào thụ phấn đã tăng 300%, nhưng đồng thời số lượng ong cũng giảm mạnh”.

Đa phần người nông dân đều phải mua hoặc thuê các đàn ong để phục vụ công việc đồng áng, điều này góp phần làm cho giá lương thực trở nên đắt đỏ hơn.  Đứng trước những khó khăn như vậy, nhiều người đã chủ động nuôi ong để duy trì và phát triển số lượng ong tự nhiên.

Những mô hình nuôi ong lấy mật đã có từ lâu. Mặc dù việc nuôi ong lấy mật xuất phát từ mục đích làm kinh tế, tuy nhiên chính cách này lại giúp số lượng ong duy trì và phát triển trong tự nhiên. Nuôi ong lấy mật không khó nhưng đòi hỏi người nuôi phải khéo léo, tỉ mỉ. Người nuôi cần phải am hiểu về đặc tính của ong như: Xây tổ; chia đàn; các loài hoa, mùa hoa nở; mùa ong đi lấy mật; cách luân chuyển đàn ong tìm kiếm những nơi có nguồn mật hoa dồi dào. Bên cạnh đó, việc phòng, chống bệnh cho ong cũng rất quan trọng. Do đàn ong sống trong một quần thể lớn, bay rất nhiều nơi để kiếm phấn hoa nên khả năng nhiễm và lây lan bệnh rất cao.

Ông Ngô Văn Hoa – chủ trại nuôi ong ở Sóc Sơn, Hà Nội là người đã có kinh nghiệm nuôi ong nhiều năm. Ông cho biết, việc nuôi ong không chỉ giúp duy trì số lượng ong tự nhiên mà còn mang lại lợi ích kinh tế lớn từ việc lấy mật ong. “Nói chung ong nuôi và ong tự nhiên không có gì khác nhau, đều có chức năng chính là thụ phấn, lấy mật. Có điều phải làm sao để ong nuôi phát triển một cách tốt nhất thì cũng phải có phương pháp”. Ông Hoa chia sẻ thêm.

Ông Ngô Văn Hoa đang kiểm tra đàn ong của mình. (Ảnh: Thu Phượng)

Ông Ngô Văn Hoa đang kiểm tra đàn ong của mình. (Ảnh: Thu Phượng)

Những phương pháp ấy là những kĩ thuật riêng mà bất cứ người nuôi ong nào như ông Hoa ngoài được học thì còn phải tự nghiên cứu thêm, từ việc đặt thùng ong đúng chỗ đến việc theo dõi, chăm sóc ong hàng ngày,… đều được ông Hoa thực hiện nghiêm ngặt. Có như vậy, đàn ong của ông mới không rơi vào tình trạng mất kiểm soát.

Trong bối cảnh ong tự nhiên ngày càng suy giảm, các nhà khoa học Nga tại Đại học Bách khoa Tomsk (TPU) đã đưa ra một giải pháp thay thế: ong máy. Dự án này dự định sẽ khởi động vào năm 2019 để tạo ra những chú ong máy có kích thước lớn hơn ít nhất bảy lần so với ong trong tự nhiên, có nghĩa là chúng sẽ to bằng lòng bàn tay con người.

Theo Alexey Yakovlev, hiệu trường Trường Kỹ thuật thuộc TPU, ong nhân tạo sẽ đặc biệt thích hợp cho dâu tây và các loại cây khác được trồng quanh năm trong nhà kính.

Để chế tạo những con ong máy, các nhà khoa học Nga sẽ phải phát triển các thuật toán, phần mềm, các hệ thống quang học và những phương pháp nhận dạng hình ảnh giúp việc định vị được chính xác. Sẽ phải mất khoảng 1,4 triệu USD cho 100 con ong máy dự tính sẽ được xuất xưởng trong lần đầu tiên.

Các nhà vườn lớn chủ yếu dùng ong nghệ cho việc thụ phấn hoa quanh năm. Mỗi đàn ong có giá khoảng 500 USD. Vào mùa đông, họ sử dụng ánh sáng hồng ngoại để tạo ra nhiệt độ ấm, tuy nhiên, khi mùa xuân tới (thời tiết ấm lên), các đàn ong hoàn toàn có khả năng bỏ vườn bay đi mất. Điều này đồng nghĩa với hao hụt kinh tế. Trái lại, ong máy có khả năng làm việc không nghỉ mà chẳng bao giờ bay đi nơi khác.

Những con ong máy sẽ là giải pháp tương lai hữu hiệu thay thế loài ong. (Ảnh: Blog Science and Industry Museum)

Những con ong máy sẽ là giải pháp tương lai hữu hiệu thay thế loài ong. (Ảnh: Blog Science and Industry Museum)

Việc sử dụng ong máy tuy không thể hoàn toàn thay thế được những chức năng của ong trong tự nhiên, nhưng các nhà vườn trồng những loại thực vật khác nhau có thể sử dụng chung một bầy ong máy với chi phí thấp hơn thuê, hoặc mua một đàn ong tự nhiên, và ngoài các sinh vật có thể thụ phấn thay thế ong, như: dơi, ruồi, muỗi… ong máy chắc chắn là giải pháp mà những chủ nhà vườn đang tìm kiếm.

Những con ong có thể học cách giao tiếp với robot và robot cũng có thể học cách tương tác với ong không? Dù bạn có tin hay không, bằng cách trả lời những câu hỏi này mà các nhà khoa học châu Âu nghĩ rằng họ có thể phát triển các công nghệ mới nhằm mục đích bảo vệ môi trường và loài ong tốt hơn.

Hầu như mỗi ngày, các nhà nghiên cứu ở Graz, Áo xây dựng tổ ong không giống ai. Các tấm sáp được lắp đặt phía trên một đội robot nhỏ được trang bị cảm biến. Các thuật toán lấy cảm hứng từ sinh học phức tạp giúp những robot này gửi các kích thích vật lý khác nhau đến côn trùng. Sau đó, các nhà nghiên cứu sẽ nghiên cứu phản ứng của những con ong.

“Ngay khi chúng ta có kết nối giữa côn trùng và máy tính, chúng ta có thể quan sát luồng thông tin chặt chẽ hơn nhiều và tìm ra cách những con ong lưu thông tin, cách chúng truyền đạt thông tin, cách chúng lọc thông tin. sự hiểu biết về các xã hội côn trùng này “, ông Thomas Schmickl – điều phối viên và nhà sinh vật học của Dự án ASSISIBF tại Đại học Graz cho biết. Các nhà khoa học tại dự án nghiên cứu châu Âu này đã lập trình cho các robot nhỏ cố gắng làm cho những con ong phản ứng với các kích thích như rung động, thay đổi luồng không khí và đặc biệt là sự thay đổi nhiệt độ.

Dự án ASSISIBF tại Đại học Graz với mục đích giao tiếp và cảnh báo những con ong về các mối nguy hại trong môi trường. (Ảnh: Ars Electronica)

Dự án ASSISIBF tại Đại học Graz với mục đích giao tiếp và cảnh báo những con ong về các mối nguy hại trong môi trường. (Ảnh: Ars Electronica)

“Chúng tôi có các bộ phận điện tử bên trong robot. Chúng tôi có thể làm ấm chúng dưới những nhiệt độ nhất định. Đây là phương pháp chúng tôi sử dụng để làm ấm robot. Chúng tôi làm ấm chúng để những con ong bị thu hút bởi những điểm ấm áp này”, Ziad Salem – một kỹ sư hệ thống tại Đại học Graz cho biết. Bước tiếp theo là lập trình robot để tự động bắt chước hành vi xã hội đã học được trong quá trình trao đổi với ong. Các nhà khoa học về cơ bản muốn robot phát triển trí thông minh tập thể tự trị.

Các nhà khoa học cũng hy vọng robot nhỏ của họ một ngày nào đó có thể giúp bảo vệ những con ong, hiện đang chịu áp lực môi trường nặng nề. Họ nhìn thấy một tương lai nơi các robot nhỏ, được trang bị cảm biến có thể sống bên trong tổ ong và trao đổi dữ liệu môi trường với những con ong, như thông tin về sự hiện diện của thuốc trừ sâu hoặc chất ô nhiễm trong môi trường ngay lập tức. Các nhà nghiên cứu cũng cho biết, với phương pháp này, sức khỏe, sự bảo vệ và năng suất của các đàn ong có thể cải thiện đáng kể. Chẳng hạn thời tiết thay đổi thất thường như mưa nhiều kéo dài hay trời quá lạnh, đồng nghĩa với việc ong sẽ không đủ ăn. Nhưng với sự có mặt của những con robot này, chúng ta có thể biết trước và điều tiết cho ong mật đẻ ít trứng và sinh con ít hơn, để những con ong sinh ra có đủ lượng thức ăn và được chăm sóc một cách tốt nhất.

Thời đại trí thông minh nhân tạo lên ngôi, loài ong trở nên thật may mắn khi được giải cứu bởi AI. Trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp thay thế các đàn ong tự nhiên đang ngày một ít dần, các chuyên gia cũng đã thử nghiệm nhiều giải pháp thụ phấn nhân tạo.

Năm 2017, nhóm nghiên cứu của Eijiro Miyako thuộc Viện Khoa học Công nghệ tiên tiến của Nhật Bản đã phát triển mô hình máy bay không người lái có gắn lông ngựa và một loại gel đặc biệt để giúp thụ phấn hoa.

Các nhà nghiên cứu của Đại học Harvard cũng đã phát triển mô hình ong nhân tạo có trọng lượng chỉ bằng 1/10gram được gắn cảm biến thông minh hoạt động giống như mắt của loài ong.

Phòng thí nghiệm Draper Charles Stark ở Cambridge, Massachusetts cũng đang hối hả với thiết bị thụ phấn có điều khiển mà họ gọi đó là Rồng thụ phấn hoa. Và gần đây nhất, vào tháng 3 vừa rồi, Walmart đã gửi đơn xin cấp bằng sáng chế cho các máy bay không người lái thụ phấn của mình.

Những giải pháp thay thế cho ong bằng robot thực sự sẽ rất hiệu quả nếu có sự đầu tư nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của giải pháp này, chính là việc ong robot dù có làm tốt công việc thụ phấn đến đâu thì cũng không thể cho mật. Điều này chứng tỏ rằng, dù công nghệ có phát triển và giúp ích rất lớn trong việc phát triển cây trồng thì cũng không thể thay thế hoàn toàn cho những con ong tự mình thụ phấn, lấy mật. Bởi vậy, hơn ai hết, con người là nhân tố quan trọng trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát triển loài ong, có như vậy, con ong mới thực hiện được những nhiệm vụ bản năng của nó, và hệ sinh thái tự nhiên mới được cân bằng.

Video Giải pháp bảo vệ ong khỏi tuyệt chủng (Nguyễn Hồng)

Bài viết: Thu Phượng, Nguyễn Hồng, Hậu, Hương

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Continue Reading

Nổi Bật